|
سنتهاي ملاقات با مردم
1- سلام
از رسول
الله -صلى الله عليه وسلم- سؤال شد: کدام اسلام خوب است؟ فرمود: غذا
بدهي، و بر هر کسي که ميشناسي و نميشناسي سلام بکني». (رواه البخاري
ومسلم).
مردي بر
پيامبر -صلى الله عليه وسلم- وارد شد آنگاه عرض کرد: السلام عليکم.
رسول خدا جوابش را داد، آن مرد نشست، حضرت -صلى الله عليه وسلم- فرمود:
«ده تا» سپس شخصي ديگري آمد و گفت: السلام عليکم ورحمة الله. رسول خدا
جوابش را داد، آن مرد نشست حضرت -صلى الله عليه وسلم- فرمود: «بيست تا»
سپس شخص ديگري آمد و گفت: السلام عليکم ورحمة الله وبرکاته، پيامبر
جوابش را داد، آنمرد نشست، پيامبر -صلى الله عليه وسلم- فرمود: «سي
تا». (رواه أبوداود وحسنه الترمذي).
بنگر اي
مسلمان، آنکسي که سلام را بطور کامل نميگويد چقدر اجر پاداش را از دست
داده است، پس اگر تکميل کند 30 نيکي بدست ميآورد و هر نيکي با کمترين
تقدير به ده نيکي تبديل ميگردد پس مجموع نيکيهاي سلام 300 نيکي، و
گاهي بيشتر نيز ميباشد، لذا اي برادر عزيزم زبان خود را به تکميل کردن
لفظ سلام تا «برکاته» عادت بده تا اين پاداش بزرگ را بدست آوري.
شخص مسلمان
در شبانهروز بارها و بارها سلام مي کند. مثلاً هنگام ورود به مسجد به
حاضرين در مسجد سلام ميکند، هنگام بيرون شدن از مسجد، هنگام ورود به
منزل، هنگام خروج از منزل ... اي برادر، هرگز فراموش نکن که سنت چنين
است که شخص وقتي ميخواهد از کسي جدا شود بايد سلام بکند، بدليل حديث:
«هر گاه يکي از شما به مجلسي وارد شد بايد سلام بکند، و هر گاه خواست
از آنها جدا شود نيز سلام بکند، زيرا که سلام اولي سزاوارتر از دومي
نيست». (رواه أبوداود والترمذي).
اگر مسلمان
بر سلامکردن محافظت کند و در هر ورود و خروج از مسجد و خانه، و محل
کار و در راه و هنگام مکالمات تلفني، و ... در شبانهروز بيش از 20 بار
مي شود و شايد هم بيشتر باشد.
2- لبخندزدن
بدرستي که
پيامبر اکرم -صلى الله عليه وسلم- فرمود: «هرگز چيزي از (کارهاي) خوب و
نيک را کوچک نشمار، اگر که برادر (مسلمانت) را با لبخند ملاقات کني».
(رواه مسلم).
3- مصافحه
کردن
حضرت رسول
الله -صلى الله عليه وسلم- فرموده است: «هنگامي که دو مسلمان با همديگر
ملاقات ميکنند پس دست همديگر را ميگيرند و مصافحه ميکنند، پيش از
اينکه از يکديگر جدا شوند گناهانشان آمرزيده ميشود». (رواه أبوداود
والترمذي وابن ماجه).
امام نووي
ميفرمايد: بدانکه اينگونه سلام و مصافحه هنگام هر ديدار مستحب
ميباشد.
پس اي برادر
مسلمان، بکوش که هنگامي که به کسي سلام ميکني با چهرهاي باز وخندان
با او ملاقات کني و دست او را بگيري و با وي مصافحه نمائي، تا اينکه يک
وقت به سه سنت عمل کرده باشي.
4- گفتار
نيکو (کلمه طيبه)
خداوند بزرگ
ميفرمايد:
﴿وَقُلْ
لِعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطَانَ
يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوّاً
مُبِيناً﴾ (الإسراء: 53).
ترجمه: به
بندگانم بگو: سخنی را بگويند که بهترين باشد. همانا شيطان ميان شان
دشمنی و آشوب می افگند زيرا که شيطان دشمن آشکار انسان است.
و رسول اکرم
-صلى الله عليه وسلم- فرمود: «گفتار خوب و نيک گفتن صدقه است». (رواه
البخاري و مسلم).
گفتار نيکو:
شامل ذکر و دعا و سلام ومدح و ستايش و ادب بزرگواري در اخلاق و کردار
ميباشد.
گفتار خوب و
پسنديده: مانند جادو در انسان اثر ميگذارد و خاطر او را آسوده
ميگرداند و آرامش به دل او وارد ميکند.
گفتار نيکو
و پسنديده: بيانگر آن نور و هدايتي است که در قلب مؤمن وجود دارد.
پس اي برادر
بزرگوار، هيچ فکر کردهاي که از صبح تا شب با سخن نيکو و پسنديده زندگي
خود را آباد کني، زيرا که همسرت، فرزندت، همسايگان و دوستانت، و
خدمتگزارانت وکساني که با آنها سر و کار داري همه نيازمند سخن و گفتار
نيک و پسنديدهات هستند.
سنتهاي غذا خوردن
سنتهاي قبل
از غذا و هنگام صرف غذا:
1- گفتن نام خدا.
2- با دست راست
خوردن.
3- از جلوی خود
خوردن.
اين سنتها
همه يکجا در يک حديث جمع شده است: «اي پسر، نام خدا را بگير و با دست
راست بخور، و از جلو خودت بخور». (رواه مسلم).
4- پاک نمودن لقمه
و خوردن آن اگر که از دست بيفتد بدليل حديث: «هر گاه لقمهي يکي از شما
افتاد، اگر چيزي به آن چسبيده پاک کند، سپس آن را بخورد». (رواه مسلم).
5- با سه انگشت غذا
خوردن: «حضرت رسول الله -صلى الله عليه وسلم- با سه انگشت غذا
ميخوردند». (رواه مسلم).
معمولاً
پيامبر -صلى الله عليه وسلم- چنين غذا ميخوردند، و اين کار افضل و
بهترين است مگر اينکه نياز و ضرورتي وجود داشته باشد.
کيفيت
نشستن: زانو بزند و بر کف پاهايش بنشيند، يا اينکه پاي راست را ايستاده
نگه دارد و بر پاي چپش بنشيند.
اين کيفيت
که ذکر شد مستحب ميباشد. چنانکه حافظ ابن حجر در کتاب فتح الباري ذکر
نموده است.
سنتهاي بعد
از غذا
1- ليسيدن کاسه و
انگشتان.
چونکه
پيامبر -صلى الله عليه وسلم- به ليسيدن انگشتان و کاسه امر نموده، و
فرموده: «زيرا که شما نميدانيد در کدام قسمت از غذا برکت است». (رواه
مسلم).
2- ستايش خداوند
بعد از غذا خوردن.
«همانا
خداوند از بندهاش خوشنود ميگردد هنگامي که غذاي را بخورد سپس ستايش
او را بجاي آورد». (رواه مسلم).
دعاي پيامبر
-صلى الله عليه وسلم- چنين بود: «الْحَمْدُ
ِللهِ الَّذِيْ أَطْعَمَنِيْ هَذَا وَرَزَقَنِيْهِ، مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ
مِنِّيْ وَلاَ قُوَّةٍ».
(ستايش از آن خدائيست که اين غذا را به من داد، و بدون توانائي و قدرتي
از من آن را روزيم نمود).
فايده و
نتيجه اين دعا:
«گناهان
گذشتهاش بخشيده ميشود». (رواه ابوداود والترمذي وابن ماجه، وحسنه
الحافظ والألباني).
اگر فرد
مسلمان بر انجام دادن اين سنتها کوشا باشد چيزي در حدود 15 سنت
ميباشد، و اين در صورتي که سه وعده غذا بخورد چنانکه معمول مي باشد، و
گاهي نيز بر اين سنتها افزوده ميگردد اگر که بيش از سه وعده غذا
بخورد.
سنتهاي نوشيدن
1- گفتن نام خدا.
2- با دست راست
نوشيدن، بدليل حديث: «اي پسرک، نام خدا را بگير، و با دست راستت بخور
...».
3- نفس کشيدن در
بيرون (از ظرف آب) هنگام آب خوردن (يعني اينکه سه مرتبه نفس بکشد و به
يک نفس آب ننوشد). پيامبر -صلى الله عليه وسلم- 3 بار هنگام نوشيدن نفس
ميکشيد.
4- حالت نشسته
نوشيدن: «هرگز يکي از شما ايستاده ننوشد». (رواه مسلم).
5- گفتن: «الْحَمْدُ
ِللهِ» بعد از
نوشيدن: (همانا خداوند از بندهاش خوشنود ميگردد هنگامي که غذاي را
بخورد سپس ستايش او را بجا آورد و نوشيدني را بنوشد سپس ستايش او را
بجا آورد». (رواه مسلم).
و مجموع اين
سنتها از 20 سنت کمتر نيست، اگر شخص مسلمان بر انجام دادن آنها بکوشد،
و اين سنتها شامل نوشيدنيهاي گرم و سرد ميباشد، از آن جاي که برخي
مردم هنگام بعضي از نوشيدنيها از اين سنتها غافل ميشوند، شايسته بود
که اين نکته را يادآوري نمايم.
ادا نمودن نمازهاي سنت در منزل
1- حضرت رسول الله
-صلى الله عليه وسلم- فرمود: «بجز نمازهاي فرض، همانا بهترين نماز شخص،
نماز خواندن در خانه است». (متفق عليه).
2- و فرموده است:
«نماز سنتي که شخص در جاي ادا ميکند که کسي او را نميبيند، برابر است
با 25 نمازي که مردم او را ببينند». (رواه أبويعلي وصححه الألباني).
بنابراين
نمازهاي سنت در شبانهروز تکرار ميشود، نمازهاي سنت راتبه بعد و قبل
از فرايض و نماز ضحي و وتر، پس شخص نمازگزار کوشش نمايد که اينگونه
نمازها را در خانهاش بخواند تا اينکه پاداش بزرگي حاصل نمايد و همچنين
به سنت عمل نموده باشد.
فايده اداي
نماز سنت در منزل:
أ- سبب اخلاص و
خضوع بيشتر ميگردد و دور از خودنمايي است.
ب- باعث نازل شدن رحمت
الهي در منزل ميگردد، و همچنين سبب بيرون شدن از شيطان از خانه
ميگردد.
ت- سبب ميشود که اجر و
پاداش نماز چندين برابر شود، چنانکه اداي نماز فرض در مسجد اجر و پاداش
آن چندين برابر ميگردد.
سنت و آداب برخاستن از مجلس
دعاي
کفارهي مجلس بگوئي و آن عبارت است از «سُبْحَانَكَ
اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ،
أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوْبُ إِلَيْكَ».
(رواه أصحاب السنن).
در
شبانهروز چقدر مجالس وجود دارد که مسلمان در آنجا حاضر ميگردد و
مينشيند سپس بر ميخيزد، ما در اينجا برخي از اين مجالس را ذکر
ميکنيم:
1- همگام
صرف غذا (در سه وعده)، بدون شک که شما با کساني که سر سفره با شما
نشستهاند صحبت ميکنيد ....
2- وقتي
که فردي از دوستانت يا همسايهات را ميبيني و با او صحبت ميکني
هرچند که ايستاده باشي ...
3- هنگامي
که با همکارانت و دوستانت در محل کار يا در کلاس درس مينشينيد.
4- هنگامي
که با زن و فرزندانت مينشيني و با يکديگر صحبت ميکنيد.
5- وقتي
که درموتر سواري و همسر يا دوست همراه شما در موتر نشسته است.
6- وقتي
که به مجلس درس يا سخنراني حاضر ميشوي.
خداوند تو
را حفظ کند، بنگر چند مرتبه در شبانهروز اين دعا و ذکر را تکرار
نمودهاي در اين صورت ارتباط شما هميشه با پروردگار است، پس چند مرتبه
ستايش پروردگارت را گفتهاي، و از آنچه که شايسته عظمت و جلالش نيست او
را پاک و منزه داشتهاي، هنگامي که ميگويي: «سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ».
و چند بار در شبانهروزت از آنچه که مرتکب شدهاي بواسطه توبه و
استغفار با پروردگارت تجديد عهد نمودهاي هنگامي که ميگويي:
«أَسْتَغْفِرُكَ
وَأَتُوْبُ إِلَيْكَ»
و چند بار به يگانگي خداوند اقرار نمودهاي، يگانگي در ربوبيت، و
يگانگي در الوهيت و يگانگي در اسماء و صفاتش، وقتي که ميگويي:
«أَشْهَدُ أَنْ لاَ
إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ».
پس بدينگونه
در تمام شبانهروزت توحيد و يکتاي خداوند را ميگويي و او را به پاکي
ياد ميکني، و از آنچه مرتکب شدهاي توبه و استغفار مينمايي.
فايده عمل
نمودن به اين سنت
سبب کفاره و
بخشش گناهان و بديهايي که در آن مجلس مرتکب شده ميگردد.
نکته:
امام ابن
قيم ميفرمايد: نشستن و جمع شدن با دوستان و برادران دو نوع است:
يکي:
جمعشدن براي خوش نمودن نفس و گذراندن وقت، پس اينگونه زيانش راجحتر
از فايدهاش ميباشد، و کمترين زيانش اينست که قلب را فاسدو ويران
ميگرداند و وقت را تلف ميکند.
دوم:
جمعشدن و نشستن با دوستان و برادران براي همکاري در اموري که سبب نجات
است، يکديگر را به حق سفارش نمودن، پس اينگونه مجالس بزرگترين غنيمت و
سودمندترين مجالس بشمار ميآيد.
نيت و قصد خوب و نيک داشتن
خداوند تو را حفظ کند،
بدانکه تمام کارهاي مباح و جايزي که انجام ميدهي از خواب و خوردن و
بدست آوردن رزق و روزي و غيره، همه اينها را ميتوان تبديل به طاعات و
قربان نمود، به شرط اينکه هنگام انجام دادن اين اعمال نيت تقرب به
درگاه الهي داشته باشي.
حضرت رسول الله -صلى
الله عليه وسلم- فرمود: «بدرستي که همه اعمال وکردارها به نيتها بستگي
دارند، و براي کس است آنچه نيت کرده است (مطابق نيتش با وي رفتار
ميشود) ...». (رواه البخاري ومسلم).
مثال: شخص
مسلمان شب زود ميخوابد تا اينکه براي نماز شب و يا نماز صبح بيدار
شود، پس در اين حالت خوابيدنش برايش عبادت محسوب ميگردد. همچنين بقيه
اعمال مباح و جايز .
غنيمت شمردن يک وقت براي چندين عبادت
غنيمتشمردن
وقت براي انجام دادن بيش از يک عبادت فني خاصي است که فقط آنهايي که بر
اوقاتشان محافظت ميکنند ميدانند.
و اين در
زندگي روزمره ما چندين صورت عملى دارد:
1- هنگامي که مسلمان
به مسجد ميرود، پياده يا با موتر بدرستي که رفتنش به سوي مسجد خود
عبادت است و بخاطر اين کار به وي پاداش داده ميشود، ولي ميتواند اين
وقت را غنيمت بشمارد براي ذکر خدا يا قراءت قرآن، پس در اين صورت يک
وقت واحد را براي بيش از يک عبادت غنيمت شمرده است.
2- زن مسلمان هنگامي
که در منزل کارهاي خانه را انجام ميدهد، اگر نيت تقرب به درگاه الهي
داشته باشد، برايش عبادت محسوب ميگردد، پس ميتواند با عبادتهاي ديگر
مانند ذکر خدا، گوش فرادادن به نوار اسلامي، از اين اوقات استفاده
ببرد.
از عبدالله
بن عمر رضي الله عنهما روايت است که ميفرمايد: (ما در يک مجلس صد بار
ميشمرديم که رسول خدا فرمود:
«رَبِّ اغْفِرْ لِيْ
وَتُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الْغَفُوْرُ».
اي پروردگارا، مرا بيامرز، و توبهام را بپذير، بدرستي که تو توبه پذير
و بسيار مهرباني). (رواه أبوداود والترمذي).
پس تأمل کن
و بيانديش که حضرت رسول الله -صلى الله عليه وسلم- چگونه يک وقت را
براي انجام دو عبادت غنيمت ميشمرد.
1) ذکر خداوند و
استغفار
2) نشستن با ياران و
اصحاب براي آموزش دادن امور دين به آنها.
در هر حال خدا را يادکردن
1- ذکر خدا اساس و
پايه عبوديت و بندگي است، زيرا که نشانهي رابطه بنده با پروردگارش در
تمام اوقات و احوال ميباشد.
از حضرت
عايشه رضي الله عنها روايت است که فرمود: «حضرت رسول خدا -صلى الله
عليه وسلم- در هر حال خدا را ياد ميکردند». (رواه مسلم).
بنابراين
ارتباط با خدا زندگي است، و پناه بردن بسوي او نجات است، و نزديکشدن
به وي رستگاري و خشنودي است، و دورشدن از او گمراهي و زيان است.
2- ذکر خدا کردن
همانا نشانهي جدايي بين مؤمنان و منافقان ميباشد، زيرا که منافقان
خيلي کم خدا را ياد ميکنند.
3- شيطان هرگز بر
انسان چيره نميشود مگر در صورتي که از ياد خدا غفلت نمايد، بنابراين
ذکر و ياد خدا دژ محکمي است که انسان ميتواند بوسيله آن خود را از
حيله و نيرنگ شيطان محفوظ نگهدارد. و شيطان هميشه دوست ميدارد که
انسان ذکر خدا را فراموش کند.
4- ذکر کردن همانا
راه سعادت خوشبختي است، خداوند ميفرمايد:
﴿أَلاَ
بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ﴾. (الرعد: 28).
5- بايد به طور مستمر
خدا را ياد کرد، چونکه بهشتيان در روز قيامت بر هيچ چيز حسرت نميخورند
مگر بر لحظهاي که در دنيا بدون ذکر خدا سپري نمودهاند. (بطور استمرار
ذکر نمودن يعني پيوند و ارتباط مستمر با خداوند).
امام نووي
ميفرمايد: علما اجماع دارند که براي شخص بيوضو، جنب و حائض و نفساء،
جايز است که با قلب يا زبان ـ بجز تلاوت قرآن ـ خدا را ياد کند، مانند:
سبحان الله، الحمد لله ، لا اله الا الله، الله اکبر، و درود و سلام بر
پيامبر -صلى الله عليه وسلم- و دعاء.
6- کسي که خدا را ياد
کند خداوند او را ياد ميفرمايد: خداوند ميفرمايد:
﴿فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ﴾ (البقرة:152)
در اين دنيا
هنگامي که به شخصی گفته ميشود فلان پادشاه يا رئيس تو را در مجلس خودش
ياد نموده و ستوده چقدر خوشحال ميگردد، پس هنگامي که پادشاه پادشاهان
(ملک الملوک) در بهترين مجلس نزد فرشتگان او را ياد کند حال آن بنده
چگونه خواهد بود.
7- هدف از ذکر خدا
تکرار برخي کلمات نيست که زبان تکرار کند و قلب از طاعت و تعظيم خداوند
غافل باشد، بلکه همراه با ذکر زبان بايد در معناي آن کلمات تدبر و تفکر
کرد، خداوند فرموده است:
﴿وَاذْكُرْ
رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ
الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ﴾.
(الأعراف: 205).
بنابراين
بايد انسان ذکرکننده بداند که چه ميگويد پس ذکر قلب با ذکر زبان يکجا
جمع شوند، تا اينکه انسان بطور ظاهر و باطن با پروردگارش ارتباط بگيرد.
........................................
اسلام دانسان دوستۍ درس
ورکوي
محمد خليل
اسلام داسى يو مذهب دى چى انسان دوستى په توسط
سره د خداى پرستي تعليم ورکوي په اسلام کى له انسان دوستۍ نه مراد خداى
پرستى ده همدا وجه ده چى کوم خلک د حق په لټه کى سرگردان دي او فطرتاً
نيک طبع او پاک اخلاق لري ، اسلام هغوى ته د انسانيت زيرى يا دالله
تعالى پيغام اوروي.
په داسلام کى انسان دوستى داده چى هغه د جاهليت په زمانه کى د قبائلو
خاندانى رقابت او دښمني ختمه کړه، د قريشو دوه قبيلى يعنى بنوهاشم او
بنواميه پخپلو کى کلک حريفان ووخو د اسلام په راتلو سره دهغوى دغه
رقابت او دښمني دانسان دوستى په فضاء بدله شوه .
په عربو کى چى دکوم ظلم ناروا، قتل او قتال اورونه بل شوي وو هغه ټول
يى لرى او دانسانيت له او چتو اقداروسره هم آهنگ کړل .
محمد صلى الله عليه وسلم چى دنړۍ مختلفو پاچاهانو خصوصاً دروم قيصر او
هرقل په نوم داسلام په طرف دبلنى کوم ليک استولى وپه هغه کى يى ليکلى
وو.
اى اهل کتابو! داسى يوى کلمى په طرف راشئ چى زمونږ او ستاسى ترمنځ يو
شان ده يعنى داکلمه مونږ ټولوته د انسان دوستي يعنى دخداى پرستى درس
راکوي، ځکه چى داسلام لارښودنه د خداى پرستي لارښودنه ده او انسانيت ته
ددى خبرې بلنه ورکوي چې يواځې ديو الله عبادت وکړئ بل څوک د الله شريک
مه گرځوئ ، لمونځ وکړئ، پاک لمنه واوسئ، رښتيا ووايئ پخپلو منځونو کې
صله رحمي وکړئ، له يو بل سره همدردى وکړئ او عدالت خپل شعار وگرځوئ،
ځکه چې دا هغه اوصاف دي چې د خداى پرستي لاره اواروي او د انسان دوستى
فضاء منځ ته راولي که چيرته د اسلامي تاريخ پاڼوته وکتل شي نو دا خبره
تر سترگو کيږي چې د اسلام پيروانو هر چيرته له انسان دوستي نه کار
اخستى دى، د لومړۍ پيړئ مسلمانانو چې کوم جنگونه کړي دى په دغو جنگونو
کې د اسلام سپاهيانو ته دا حکم ورکول شوي و چې ماشومان، زنانه او سپين
ږيرى دى ونه وژل شي ځکه چې داله انسان دوستى نه منافى حرکت دى. همدغه
رنگ په عهدباندى ودريدل، قاصدانو ته امان ورکول ، د جنگ له بنديانو سره
ښه سلوک کول، فساد نه کول او د ظلمونو مخه نيول هغه اوچت کارونه دي چې
اسلام د انسان دوستى په خاطر په نړۍ کې رواج کړل.
د انسان دوستي په دائره کې هغه کارونه هم راځي چې د انسانيت د خير
ښيگڼى او ابادي لپاره کيږي اسلام چې د انسان دوستي لپاره کوم زړه پورى
کارنامى تر سره کړى دي که پر هغو لږ غوندى هم نظر واچول شي نو دا خبره
په گوته کيږي چې اسلام د انسانيت د فلاح او ښيگڼى لپاره د وراثت قانون
وضع کړ،دحسنه اخلاقو ښودنه وکړه په معاملاتو کې د عدل او انصاف نه د
کار اخستلو لپاره زور واچاو له گداگري او سوال کولو يى مخالفت وکړ، عيب
جوئى ظلم او استحصال يى وغندله د سادگۍ ژوند د خپلولو تاکيد وکړ، شرم ،
حيا، صداقت او په وعده باندى دودريدو نصيحت يى وکړ، د عفوى او درگذر
کولو تلقين يى ورته وکړ له غريبو سره د مينى او شفقت کولو درس يى وکړ،
له ښځو سره د نرم سلوک توصيه وکړ، لنډه يى دا چې اسلام د انسانيت په
تاريخ کې د محبت او رحمت دروازه خلاصه کړه د هر چا حقوق او فرائض مقرر
کړل، د مور او پلار حقوقو دائره يى معلومه کړه داولاد د حقوقو چوکاټ يى
واضح کړ، د مور او پلار همدغه راز د اولاد له حقوقو نه وروسته د ښځي او
خاوند ترمنځ حقوق يى وټاکل، او لدينه بعد يى د خپلوانو حقوق يى له
انسا&# | 
